| Polanki i dwory oliwskie |
Trzysta lat temu we wsi Polana patrycjusze gdańscy wznosili dla siebie okazałe, letnie rezydencje. Były to tzw. villegiatury – czyli dwory o rekreacyjnym charakterze. Na odcinku 12 km pomiędzy Oliwą a Strzyżą Górną powstało 7 lub 8 założeń dworskich otoczonych parkami i ogrodami. Rezydencje numerowano począwszy od Oliwy. Pięć z nich przetrwało do dziś.
Dwór I, Polanki 125Zabytkowy kompleks mieszczący się za skrzyżowaniem z ul. Podhalańską składa się z klasycystycznego budynku i pawilonu ogrodowego. Dwór istniał już w 1642 roku, jednym z jego właścicieli był burmistrz gdański Joachim Wilhelm Weickmann. Nadał on dworkowi nazwę Montbrillant (Jasna Górka). Z dawnego parku, oprócz pawilonu ogrodowego pozostały dwie aleje, stare drzewa m.in. 300-letni dąb (niektóre źródła podają, że może liczyć nawet 500 lat), fontanna i ślady architektury ogrodowej. Z zachodniej, śródleśnej części parku zachował się jedynie staw i strzelnica. Po wojnie Komisja Ustalania Nazw Miejscowych zaproponowała zabytkowi nazwę „Biała Górka” i taka też została urzędowo zatwierdzona. Aktualnymi właścicielami posesji są Lasy Państwowe.
Dwór II, Polanki 124Dwór II, zlokalizowany naprzeciw wylotu ul. Orkana zachował się jako zespół kilku budowli z przełomu XVIII i XIX wieku. Był to największy spośród oliwskich dworów zespół architektoniczny. Dawniej mówiono o nim „Zdrój” albo „Krynica” (Quellbrunn) – nazwa pochodziła od efektownej fontanny w otaczającym dworek parku. W odrestaurowanym klasycystycznym budynku zachowały się sztukaterie i kominek. Pałac zasłynął z niezwykłego ogrodu rokokowego. Jego wielką ozdobą był cykl rzeźb gdańskiego artysty Jana Henryka Meissnera Cztery pory roku. W parku można było spacerować m.in. pośród trzech stawów, kaskady, dwóch fontann, owocowego sadu, warzywnego ogrodu i winnicy. W latach 1832-1945 zabytek przeznaczono na niemiecki dom starców. Obecnie mieści się tu Centrum Ekumeniczne Sióstr Brygidek, które w 1999 roku odwiedził Jan Paweł II.
Dwór III, Polanki 122Jest jedną z najstarszych posiadłości patrycjuszowskich, sprzedaną przez cystersów w roku 1625. Jej najsłynniejszymi właścicielami byli rodzice Artura Schopenhauera. Sam filozof spędził w dworze pięć lat ze swojego dzieciństwa. W XIX wieku znajdował się tu zakład wodoleczniczy, potem dom dla sierot. Obecnie kompleks budynków zajmują: Schronisko dla Nieletnich, Instytut Ekspertyz Sądowych i Schronisko dla Ptaków Chronionych. Posiadłość została zbudowana u podnóży wzgórza zwanego Górą Dantyszka, przy którego stoku zachowała się XVIII-wieczna sztuczna grota. Tuż obok rozciąga się polana, nad którą wznosi się szczyt o wysokości 122 m n.p.m. zwany Głowicą lub Wzgórzem Trzech Panów. Jest to warty odwiedzenia malowniczy punkt widokowy. Na końcu polnej drogi stała niegdyś szubienica oliwska.
Dwór IV, Polanki 119-121Od 1741 roku posiadłość była własnością Groddecków. Na początku XX wieku w dworze miał siedzibę Okręgowy Zakład Ubezpieczeń dla Prus Wschodnich, potem szkoła dla dziewcząt. Dziś mieści się tu Specjalistyczny Zespół Opieki Zdrowotnej nad Matką i Dzieckiem.
Dwór V, Polanki 117Jest to pierwsza posiadłość na Polankach sprzedana gdańszczanom przez cystersów. W przeszłości nazywany Anielskim Dworem albo Jutrzenką. Do 1740 roku mówiono o nim także „Angielski Dwór”, bo latem wydzierżawiali go brytyjscy kupcy. Później przeszedł na własność niderlandzkiej rodziny Soermansów. Ostatni prywatny właściciel dworku sprzedał posiadłość Zakładowi Ubezpieczeń w Gdańsku. W 1931 roku wybudowano obok zespół szpitalny i przejęto posiadłość z dworkami. Od 1938 roku mieszkał w nim przewodniczący Senatu Gdańska. Po II wojnie światowej nastąpiła poważna rozbudowa szpitala z przeznaczeniem na szpital wojskowy Marynarki Wojennej, który ma tu swoją siedzibę do dziś. Nieopodal, po drugiej stronie ulicy stoi współczesny meczet, jeden z czterech w Polsce.
Dwór VI, VII, VIII (nie zachowane)VI dwór zajmował okolicę u zbiegu Samborowa i wylotu doliny zwanej Zieloną. Z istniejącego już w 1631 roku założenia do dziś zachowały się tylko budynki gospodarcze przebudowane na domu mieszkalne. W nieistniejącym pałacyku mieszkał ponoć Napoleon w 1807 roku. Niedaleko biegnącej dnem doliny drogi rośnie 11 potężnych dębów - dały nazwę wznoszącemu się nad doliną pagórkowi (Dąbie). O drzewach, jako lokalnej atrakcji pisano już w przedwojennych przewodnikach. VII dwór, zwany Klemensowem istniał do 1945 roku. Na jego terenach powstało tzw. Osiedle Młodych, dziś nazwane „Siódmy Dwór”. Na terenie osiedla znajduje się również ulica o tej samej nazwie. Być może przy Polankach 57/58 istniało jeszcze jedno założenie dworkowe, VIII dwór. Wymieniono je w źródłach w 1659 roku, jednak poza tą datą brak o nim informacji. |
||||
| « poprzedni artykuł | następny artykuł » |
|---|














