Przewodniki Krodo - Ciekawe miejsca i atrakcje w Polsce

Krodo Polska Ciekawe miejsca i atrakcje w Polsce

Polanki i dwory oliwskie

Przez wieki dzisiejsza ulica Polanki była głównym traktem prowadzącym od Gdańska przez Wrzeszcz do Oliwy. Dawna nazwa Polanki (albo Polane) pojawiła się w 1279 roku w odniesieniu do jednej z osad, które rozwinęły się wzdłuż traktu na śródleśnych polanach u wylotu morenowych dolinek. Na rozwój i kształtowanie wsi duży wpływ miał zakon cystersów, który był gospodarzem tych ziem od XII wieku.

 

Przez wieki dzisiejsza ulica Polanki była głównym traktem prowadzącym od Gdańska przez Wrzeszcz do Oliwy.

Trzysta lat temu we wsi Polana patrycjusze gdańscy wznosili dla siebie okazałe, letnie rezydencje. Były to tzw. villegiatury – czyli dwory o rekreacyjnym charakterze. Na odcinku 12 km pomiędzy Oliwą a Strzyżą Górną powstało 7 lub 8 założeń dworskich otoczonych parkami i ogrodami. Rezydencje numerowano począwszy od Oliwy. Pięć z nich przetrwało do dziś.

 

Dwór I, Polanki 125


Zabytkowy kompleks mieszczący się za skrzyżowaniem z ul. Podhalańską składa się z klasycystycznego budynku i pawilonu ogrodowego. Dwór istniał już w 1642 roku, jednym z jego właścicieli był burmistrz gdański Joachim Wilhelm Weickmann. Nadał on dworkowi nazwę Montbrillant (Jasna Górka). Z dawnego parku, oprócz pawilonu ogrodowego pozostały dwie aleje, stare drzewa m.in. 300-letni dąb (niektóre źródła podają, że może liczyć nawet 500 lat), fontanna i ślady architektury ogrodowej. Z zachodniej, śródleśnej części parku zachował się jedynie staw i strzelnica. Po wojnie Komisja Ustalania Nazw Miejscowych zaproponowała zabytkowi nazwę „Biała Górka” i taka też została urzędowo zatwierdzona. Aktualnymi właścicielami posesji są Lasy Państwowe.

 

Dwór II, Polanki 124


Dwór II, zlokalizowany naprzeciw wylotu ul. Orkana zachował się jako zespół kilku budowli z przełomu XVIII i XIX wieku. Był to największy spośród oliwskich dworów zespół architektoniczny. Dawniej mówiono o nim „Zdrój” albo „Krynica” (Quellbrunn) – nazwa pochodziła od efektownej fontanny w otaczającym dworek parku. W odrestaurowanym klasycystycznym budynku zachowały się sztukaterie i kominek. Pałac zasłynął z niezwykłego ogrodu rokokowego. Jego wielką ozdobą był cykl rzeźb gdańskiego artysty Jana Henryka Meissnera Cztery pory roku. W parku można było spacerować m.in. pośród trzech stawów, kaskady, dwóch fontann, owocowego sadu, warzywnego ogrodu i winnicy. W latach 1832-1945 zabytek przeznaczono na niemiecki dom starców. Obecnie mieści się tu Centrum Ekumeniczne Sióstr Brygidek, które w 1999 roku odwiedził Jan Paweł II.

 

Dwór III, Polanki 122


Jest jedną z najstarszych posiadłości patrycjuszowskich, sprzedaną przez cystersów w roku 1625. Jej najsłynniejszymi właścicielami byli rodzice Artura Schopenhauera. Sam filozof spędził w dworze pięć lat ze swojego dzieciństwa. W XIX wieku znajdował się tu zakład wodoleczniczy, potem dom dla sierot. Obecnie kompleks budynków zajmują: Schronisko dla Nieletnich, Instytut Ekspertyz Sądowych i Schronisko dla Ptaków Chronionych. Posiadłość została zbudowana u podnóży wzgórza zwanego Górą Dantyszka, przy którego stoku zachowała się XVIII-wieczna sztuczna grota. Tuż obok rozciąga się polana, nad którą wznosi się szczyt o wysokości 122 m n.p.m. zwany Głowicą lub Wzgórzem Trzech Panów. Jest to warty odwiedzenia malowniczy punkt widokowy. Na końcu polnej drogi stała niegdyś szubienica oliwska.
Po przeciwnej stronie ulicy, w sąsiedztwie zarządu Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego, w nowej willi mieszka prezydent Lech Wałęsa.

 

Dwór IV, Polanki 119-121


Od 1741 roku posiadłość była własnością Groddecków.  Na początku XX wieku w dworze miał siedzibę Okręgowy Zakład Ubezpieczeń dla Prus Wschodnich, potem szkoła dla dziewcząt. Dziś mieści się tu Specjalistyczny Zespół Opieki Zdrowotnej nad Matką i Dzieckiem.

 

Dwór V, Polanki 117


Jest to pierwsza posiadłość na Polankach sprzedana gdańszczanom przez cystersów. W przeszłości nazywany Anielskim Dworem albo Jutrzenką. Do 1740 roku mówiono o nim także „Angielski Dwór”, bo latem wydzierżawiali go brytyjscy kupcy. Później przeszedł na własność niderlandzkiej rodziny Soermansów. Ostatni prywatny właściciel dworku sprzedał posiadłość Zakładowi Ubezpieczeń w Gdańsku. W 1931 roku wybudowano obok zespół szpitalny i przejęto posiadłość z dworkami. Od 1938 roku mieszkał w nim przewodniczący Senatu Gdańska. Po II wojnie światowej nastąpiła poważna rozbudowa szpitala z przeznaczeniem na szpital wojskowy Marynarki Wojennej, który ma tu swoją siedzibę do dziś. Nieopodal, po drugiej stronie ulicy stoi współczesny meczet, jeden z czterech w Polsce.

 

Dwór VI, VII, VIII (nie zachowane)


VI dwór zajmował okolicę u zbiegu Samborowa i wylotu doliny zwanej Zieloną. Z istniejącego już w 1631 roku założenia do dziś zachowały się tylko budynki gospodarcze przebudowane na domu mieszkalne. W nieistniejącym pałacyku mieszkał ponoć Napoleon w 1807 roku. Niedaleko biegnącej dnem doliny drogi  rośnie 11 potężnych dębów - dały nazwę wznoszącemu się nad doliną pagórkowi (Dąbie). O drzewach, jako lokalnej atrakcji pisano już w przedwojennych przewodnikach. VII dwór, zwany Klemensowem istniał do 1945 roku. Na jego terenach powstało tzw. Osiedle Młodych, dziś nazwane „Siódmy Dwór”. Na terenie osiedla znajduje się również ulica o tej samej nazwie. Być może przy Polankach 57/58 istniało jeszcze jedno założenie dworkowe, VIII dwór. Wymieniono je w źródłach w 1659 roku, jednak poza tą datą brak o nim informacji. 

 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »